Strana fizička i pravna lica koja posluju, žive ili ostvaruju prihode u Srbiji suočavaju se sa pitanjem u kojim državama plaćaju porez — i u kojoj meri. Ugovori o izbegavanju dvostrukog oporezivanja (UIDO) upravo su instrumenti koji na to pitanje daju pravno obavezujući odgovor. Srbija je izgradila jednu od najgušćih mreža ovakvih ugovora u regionu, pokrivajući veliki broj relevantnih destinacija za strane investitore.
Ovaj tekst je informativnog karaktera i ne zamenjuje individualni pravni savet.
Šta je dvostruko oporezivanje i zašto UIDO postoje
Dvostruko oporezivanje nastaje kada isti prihod ili imovina budu predmet oporezivanja u dve različite države — tipično u državi izvora prihoda i u državi rezidentnosti primaoca. Bez ugovornih mehanizama, fizičko lice koje zarađuje u Srbiji a poreski je rezident Nemačke moglo bi biti dužno da isti prihod oporezuje u obe države, što bi generisalo preteran poreski teret.
UIDO rešavaju ovaj problem kroz dve osnovne metode: – Metod izuzimanja — prihod oporezovan u jednoj državi izuzima se od oporezivanja u drugoj – Metod kreditiranja (uračunavanja) — porez plaćen u jednoj državi se uračunava (oduzima) od poreske obaveze u drugoj
Koji metod se primenjuje na koji tip prihoda određuje konkretni ugovor.
Srbija i EU: Pregled potpisanih ugovora
Srbija ima zaključene UIDO sa velikom većinom država članica Evropske unije. Pored toga, ugovori su na snazi i sa državama van EU koje su značajne za srpske poreske obveznike — Švajcarskom, Ujedinjenim Kraljevstvom i nizom azijskih zemalja. Sa USA ne postoji ugovor o izbegavanju dvostrukog oporezivanja, pa se u tom odnosu primenjuju jednostrana pravila nacionalnog poreskog prava.
Potpuni i ažurirani registar potpisanih ugovora vodi Ministarstvo finansija Republike Srbije i dostupan je na zvaničnom sajtu ministarstva. Svaki ugovor je individualan dokument, te su konkretni poreski tretmani pojedinih prihoda regulisani specifičnim odredbama svakog sporazuma ponaosob.
Prema podacima Ministarstva finansija, Srbija ima na snazi UIDO, između ostalog, sa sledećim EU državama: Austrijom, Belgijom, Bugarskom, Češkom, Danskom, Estonijom, Finskom, Francuskom, Grčkom, Holandijom, Hrvatskom, Irskom, Italijom, Letonijom, Litvanijom, Luksemburgom, Mađarskom, Maltom, Nemačkom, Poljskom, Rumunijom, Slovačkom, Slovenijom, Španijom i Švedskom. Sa Portugalom, prema dostupnim informacijama na datum objavljivanja ovog članka, ugovor nije u primeni.
Tipovi prihoda koje UIDO pokrivaju
Standardni UIDO po modelu OECD (Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj), koji Srbija uglavnom sledi, regulišu oporezivanje sledećih kategorija prihoda:
Prihodi od nesamostalnog rada (plate i naknade): Po pravilu se oporezuju u državi gde se rad faktički obavlja. Postoje izuzeci za kratke poslovne posete (tzv. „183-dnevno pravilo”).
Prihodi od poslovne delatnosti (dobit preduzeća): Oporezuju se isključivo u državi rezidentnosti preduzeća, osim ako preduzeće ima stalnu poslovnu jedinicu (stalna baza/poslovnica) u drugoj državi.
Dividende: Najčešće se oporezuju u obe države, ali ugovorima se ograničava stopa poreza po odbitku u državi izvora (tipično 5–10%, zavisno od ugovora i vlasničkog udela).
Kamate i autorske naknade (royalties): Slično dividendama — oporezive u obe države, ali ugovorima se limitira stopa poreza po odbitku.
Prihodi od nekretnina: Oporezuju se u državi gde se nekretnina nalazi.
Kapitalni dobici od prodaje imovine: Režim varira zavisno od tipa imovine (nepokretnosti, akcije, ostalo).
Kako primeniti UIDO u praksi
Primena ugovora nije automatska — zahteva aktivno delovanje poreskog obveznika:
1. Utvrđivanje rezidentnosti Polazna tačka je utvrđivanje u kojoj državi je lice (ili pravno lice) poreski rezident. Srbija primenjuje kriterijume iz Zakona o porezu na dohodak građana (za fizička lica) i Zakona o porezu na dobit pravnih lica (za kompanije), koji uzimaju u obzir mesto boravka, središte vitalnih interesa, uobičajeno boravište i državljanstvo.
2. Identifikacija relevantnog ugovora Na osnovu utvrđene rezidentnosti, identifikuje se primenjivi UIDO između Srbije i konkretne države.
3. Dokumentovanje za primenu olakšice Da bi srpska kompanija primenila sniženu stopu poreza po odbitku prema UIDO, strani primalac prihoda mora dostaviti potvrdu o poreskoj rezidentnosti od nadležnog poreskog organa svoje države. Ova potvrda se redovno traži pre isplate.
4. Podnošenje poreske prijave I kada UIDO predviđa izuzimanje ili smanjenu stopu, poreski obveznik mora propisno prijaviti prihode i primeniti ugovornu olakšicu kroz poresku prijavu — tek tako uredno izmiruje poreske obaveze uz ugovornu pogodnost.
Česta pitanja (Q&A)
Da li UIDO važi automatski ili je potrebno posebno tražiti njegovu primenu? UIDO nije samoprimenjiv u administrativnom smislu — obveznik mora aktivno zahtevati primenu, dostaviti odgovarajuću dokumentaciju (potvrdu o rezidentnosti) i prijaviti prihode na propisan način. Propuštanje ovih koraka može rezultirati punom poreskom obavezom bez ugovorne olakšice.
Šta ako Srbija nema UIDO sa mojom državom porekla? Bez UIDO, primenjuju se jednostrana pravila srpskog poreskog prava — takav je, na primer, odnos sa USA, sa kojima ne postoji ugovor o izbegavanju dvostrukog oporezivanja. Srpski Zakon o porezu na dobit pravnih lica predviđa određeni poreski kredit za porez plaćen u inostranstvu, ali pod strožim uslovima nego kod UIDO.
Mogu li se UIDO primeniti na digitalne nomade koji rade za strane klijente? Pitanje je složeno i zavisi od konkretnih okolnosti: koliko dugo lice boravi u Srbiji, gde su klijenti, da li je osnovan srpski privredni subjekt. Kratak boravak po pravilu ne stvara poresku rezidentnost, ali svaki slučaj zahteva posebnu analizu.
Šta je „stalna poslovna jedinica” i zašto je važna? Stalna poslovna jedinica (stalno mesto poslovanja) u UIDO terminologiji znači da strano preduzeće ima dovoljno prisustvo u Srbiji (fiksno mesto poslovanja, agent sa ovlašćenjem da zaključuje ugovore) koje opravdava oporezivanje dela dobiti u Srbiji. Ovo je kritičan pojam za međunarodne kompanije koje šalju zaposlene ili obavljaju projekte u Srbiji.
Zaključak
Mreža ugovora o izbegavanju dvostrukog oporezivanja čini Srbiju predvidivim i atraktivnim poreskim ambijentom za strane investitore i fizička lica. Ipak, pravilna primena ovih ugovora zahteva tačno utvrđivanje rezidentnosti, pravovremeno dokumentovanje i poznavanje specifičnih odredbi svakog konkretnog sporazuma.
Zakaži konsultaciju sa advokatima VertexLaw koji se bave međunarodnim poreskim pravom — pomoćićemo vam da koristite pogodnosti UIDO mreže na zakonit i optimalan način.
Izvori
